Cái móng bá» thương cá»§a Chiến SÄ© chữa mãi vẫn không khá»i. Trong khi Äó lÅ© súc váºt tiến hà nh khôi phục cá»i xay gió ngay sau lá»
mừng chiến thắng. Chiến SÄ© không nghá» ngà y nà o, nó rất tá»± hà o là Äã không Äá» cho những con khác thấy nó Äang bá» Äau. Chá» Äến tá»i nó má»i bảo vá»i Bà Máºp là bá» vết thương hà nh hạ. Bà Máºp phải nhai lá cây và Äắp và o vết thương cho Chiến SÄ©. Nó cùng vá»i Benjamin thuyết phục Chiến SÄ© hãy tá»± bảo trá»ng.
"Phá»i loà i ngá»±a không ÄÆ°á»£c khoẻ Äâu", Nó nói.
Nhưng Chiến SÄ© không nghe. Nó bảo chá» có má»t ưá»c nguyá»n duy nhất lÃ ÄÆ°á»£c trông thấy cá»i xay gió hoà n thà nh trưá»c khi nghá» hưu mà thôi.
Ngay từ khi má»i thiết láºp luáºt lá» cá»§a Trại Súc Váºt, Äã có qui Äá»nh tuá»i nghá» hưu cá»§a ngá»±a và lợn là mưá»i hai, cá»§a bò là mưá»i bá»n, cá»§a chó là chÃn, cá»§a cừu là bảy, còn cá»§a gà là nÄm. Chúng cÅ©ng Äã thá»ng nhất là sẽ không Äá» cho những con vá» hưu phải thiếu thá»n bất cứ thứ gì. Thá»±c ra thì cho Äến nay cÅ©ng chưa có con nà o nghá» hưu cả, nhưng thá»i gian gần Äây vấn Äá» nà y rất hay ÄÆ°á»£c Äem ra bà n thảo. Bây giá», khi miếng Äất cạnh khu vưá»n ÄÆ°á»£c Äem Äi trá»ng lúa mạch rá»i thì lại có tin là má»t góc bãi cá» dà i sẽ ÄÆ°á»£c rà o riêng ra cho những con già cả. CÅ©ng có tin nói rằng ngá»±a hưu sẽ ÄÆ°á»£c lÄ©nh hai cân ngÅ© cá»c má»i ngà y, Äấy là mùa hè, còn mùa Äông thì ÄÆ°á»£c bảy cân cá» khô, ngà y lá»
thì còn ÄÆ°á»£c phát thêm má»t cá»§ cà rá»t hay má»t quả táo nữa. Sang nÄm Chiến SÄ© sẽ tròn mưá»i hai tuá»i.
Hiá»n nay Äá»i sá»ng cá»§a chúng phải nói là khá cháºt váºt. Mùa Äông nÄm nay lạnh không khác gì nÄm trưá»c mà thá»±c phẩm thì khan hiếm hÆ¡n. Khẩu phần, trừ cá»§a chó và lợn, Äá»u bá» cắt bá»t. Tuyá»t Äá»i bình quân, Chá» Äiá»m giải thÃch, là trái vá»i nguyên tắc cá»§a Súc Sinh Kinh. Nó dá»
dà ng chứng minh cho những con khác thấy rằng thá»±c ra là chúng có Äá»§ lương thá»±c, khan hiếm thá»±c phẩm chá» là giả tạo. DÄ© nhiên là lúc nà y cần phải có má»t sá»± Äiá»u chá»nh nhất Äá»nh (Chá» Äiá»m nói là "Äiá»u chá»nh" chứ không phải "cắt bá»t") nhưng nếu so vá»i thá»i còn lão Jones thì sá»± cải thiá»n là rõ rà ng. Bằng má»t giá»ng Äá»c nhanh và the thé chói tai, nó ÄÆ°a ra những con sá» rất cụ thá», chứng minh rằng chúng thu ÄÆ°á»£c nhiá»u yến mạch, nhiá»u cá» khô, nhiá»u cá»§ cải hÆ¡n thá»i còn lão Jones, công viá»c lại nhẹ nhà ng hÆ¡n, nưá»c uá»ng có chất lượng cao hÆ¡n, chúng sá»ng lâu hÆ¡n, tá» lá» trẻ sÆ¡ sinh sá»ng sót cao hÆ¡n, chúng có nhiá»u rÆ¡m là m ná»m hÆ¡n, Ãt chấy ráºn hÆ¡n. Má»i con Äá»u tin như thế. Thá»±c ra mà nói thì chúng cÅ©ng Äã quên gần hết những chuyá»n thá»i ông Jones rá»i. Chúng chá» biết rằng cuá»c sá»ng hiá»n nay rất khó khÄn, vất vả, chúng thưá»ng bá» Äói, bá» rét và há»
má» mắt ra là chúng phải là m. Trưá»c Äây chắc là còn khó khÄn nữa. Chúng vui lòng tin như thế. Ngoà i ra, quan trá»ng hÆ¡n nữa là trưá»c Äây chúng là nô lá», bây giá» chúng ÄÆ°á»£c tá»± do, Chá» Äiá»m luôn nhấn mạnh như váºy.
Nhân khẩu ngà y má»t tÄng. Mùa thu vừa rá»i có bá»n chá» lợn nằm á» cùng má»t lúc, chúng sinh ÄÆ°á»£c những ba mươi má»t con cả thảy. Tất cả Äá»u là lợn khoang, cả trại chá» có má»t mình Napoleon là lợn giá»ng nên có thá» Äoán ngay ÄÆ°á»£c chúng là con ai. Toà n trại ÄÆ°á»£c thông báo rằng hiá»n Äang tiến hà nh mua gạch và gá», khi nà o mua ÄÆ°á»£c thì sẽ xây lá»p há»c. Còn hiá»n thá»i thì lÅ© lợn con sẽ ÄÆ°á»£c giao cho Napoleon dạy dá» trong khu nhà bếp. LÅ© lợn con ÄÆ°á»£c ÄÆ°a ra vưá»n chÆ¡i nhưng bá» cấm tiếp xúc vá»i bá»n thú con khác loà i. Má»t Äiá»u luáºt má»i cÅ©ng ÄÆ°á»£c ÄÆ°a ra trong khoảng thá»i gian nà y, ấy là khi gặp nhau thì tất cả phải Äứng sang bên, nhưá»ng ÄÆ°á»ng cho lợn Äi trưá»c, Äá»ng thá»i, giá»ng lợn, không phân biá»t chức vụ ÄÆ°á»£c Äeo bÄng xanh á» Äuôi và o các ngà y chá»§ nháºt.
NÄm nay là má»t nÄm khá thà nh công, nhưng tiá»n thì vẫn thiếu. Còn phải mua gạch, vôi và cát Äá» xây trưá»ng há»c; lại còn phải tiết kiá»m Äá» mua máy móc cho cá»i xay gió nữa. Rá»i phải mua dầu thắp, nến vÃ ÄÆ°á»ng cho riêng Napoleon (nó cấm các (những) con lợn khác Än ÄÆ°á»ng vì sợ chúng sẽ bá» tÄng trá»ng) và bao nhiêu thứ khác như dụng cụ, Äinh, dây thừng, than, dây thép, tấm lợp và bánh bÃch qui cho chó nữa. Phải bán má»t phần cá» khô và khoai tây, hợp Äá»ng bán trứng gà Äã tÄng lên Äến sáu trÄm quả má»i tuần thà nh thá» sá» gà gần như không tÄng, nếu không nói là giảm vì sá» trứng chúng Äá» lại ấp quá Ãt. Tháng mưá»i hai Äã giảm khẩu phần má»t lần, tháng hai lại bá» giảm má»t lần nữa và Äá» tiết kiá»m, từ nay ban Äêm không ÄÆ°á»£c thắp Äèn trong các chuá»ng nữa. Nhưng lÅ© lợn có vẻ như vẫn sá»ng khoẻ, chà Ãt con nà o cÅ©ng lên cân. Má»t lần, và o buá»i chiá»u tháng hai, trong khu sân trại bá»ng có má»t mùi thÆ¡m ná»ng, lÅ© súc váºt chưa từng ngá»i thấy mùi nà y bao giá». Hoá ra mùi ấy xuất phát từ cái nhà nằm á» sau bếp, thá»i còn lão Jones vẫn dùng Äá» nấu bia, nhưng lâu nay bá» không. Có con nà o Äó nói rằng Äấy là mùi lúa mạch nấu. LÅ© súc váºt hÃt hà mãi cái mùi thÆ¡m ná»ng, cay cay Äó và cá» Äoán xem tá»i nay chúng có ÄÆ°á»£c Än "hèm" không. Nhưng tá»i hôm Äó không có "hèm", Äến chá»§ nháºt chúng lại ÄÆ°á»£c thông báo rằng từ nay lúa mạch sẽ Äá» dà nh riêng cho lÅ© lợn. Miếng Äất cạnh khu vưá»n Äã ÄÆ°á»£c gieo lúa mạch rá»i. Sau Äó lại có tin nói rằng từ nay má»i con lợn sẽ ÄÆ°á»£c ná»a lÃt bia má»t ngà y, riêng Napoleon thì ÄÆ°á»£c uá»ng hai lÃt, mà phải uá»ng bằng cá»c pha lê.
Tuy còn nhiá»u khó khÄn, nhưng cuá»c Äá»i vẫn Äáng sá»ng hÆ¡n xưa rất nhiá»u. Chưa bao giá» chúng ÄÆ°á»£c hát, ÄÆ°á»£c nghe nói chuyá»n, ÄÆ°á»£c Äi mÃt tinh, biá»u tình nhiá»u như bây giá». Napoleon ra lá»nh má»i tuần phải có má»t cuá»c Diá»
u Hà nh mà nó gá»i là Tá»± Phát, mục ÄÃch là Äá» ngợi ca cuá»c Äấu tranh và những thà nh quả cá»§a Trại Súc Váºt. Äúng giá» qui Äá»nh tất cả sẽ rá»i bá» ngay công viá»c, xếp thà nh Äá»i ngÅ©, lần lượt là lÅ© lợn rá»i Äến ngá»±a, bò, cừu và cuá»i cùng là gà , vá»t và Äi Äá»u bưá»c xung quanh trang trại. Con gà trá»ng mà u Äen cá»§a Napoleon luôn luôn Äi Äầu, còn hai bên Äoà n diá»
u hà nh là lÅ© chó. Chiến SÄ© và Bà Máºp mang lá cá» mà u xanh giữa có hình sừng và móng và khẩu hiá»u "Äá»ng chà Napoleon muôn nÄm". Các buá»i mÃt tinh bao giá» cÅ©ng kết thúc vá»i mà n trình bà y bà i thÆ¡ ngợi ca Napoleon và báo cáo cá»§a Chá» Äiá»m vá» những thà nh tÃch trong viá»c tÄng gia sản xuất thá»i gian vừa qua; những dá»p lá»
lạt thưá»ng có bắn các loạt súng chà o mừng nữa. LÅ© cừu Äặc biá»t khoái Äi diá»
u hà nh, nếu có con nà o phà n nà n (nhất là khi vắng bá»n chó và lợn) là diá»
u hà nh chá» tá» rét và mất thá»i gian thì chúng láºp tức tụng bà i cầu nguyá»n muôn thuá»: "Bá»n chân tá»t, hai chân xấu", mà chúng tụng to Äến ná»i át ÄÆ°á»£c má»i (cả những) lá»i phà n nà n, háºm há»±c. Nhưng nói chung là Äa sá» thÃch những buá»i lá»
lạt kiá»u ấy. Chúng thấy ÄÆ°á»£c an á»§i phần nà o vì các buá»i tụ táºp như váºy nhắc nhá» chúng rằng chúng thá»±c sá»± là chá»§ nhân cá»§a trang trại và má»i viá»c chúng là m Äá»u là vì chúng mà thôi. Những bà i hát, những cuá»c diá»
u hà nh, sá» liá»u cá»§a Chá» Äiá»m, tiếng súng chà o mừng, tiếng gáy cá»§a con gà trá»ng và ngá»n cá» tung bay trưá»c gió Äã giúp quên Äi, dù chá» trong phút chá»c cái Äói cá»n cà o Äang hà nh hạ chúng.
Tháng tư, Trại Súc Váºt tá»± tuyên bá» là Nưá»c Cá»ng Hòa, cần phải bầu Tá»ng Thá»ng. Chá» có má»t ứng cá» viên duy nhất. Napoleon trúng cá» má»t trÄm phần trÄm. Ngay hôm Äó lại có tin Äã tìm thấy những tà i liá»u má»i chứng tá» Tuyết Tròn Äã cá»ng tác vá»i lão Jones ngay từ Äầu. Hoá ra là Tuyết Tròn không chá» sá» dụng chiến thuáºt khôn khéo nhằm là m thất bại Chiến Dá»ch Chuá»ng Bò, như chúng Äã thấy trưá»c Äây, mà còn Äứng hẳn vá» phÃa lão Jones nữa. ChÃnh Tuyết Tròn Äã dẫn Äầu Äoà n ngưá»i xâm nháºp, miá»ng hô lá»n: "Loà i ngưá»i muôn nÄm!". Còn những vết thương trên lưng nó, vẫn có mấy con còn sá»ng trông thấy những vết thương ấy và nhá» rõ rằng Äấy chÃnh là vết rÄng cá»§a Napoleon.
Sau nhiá»u nÄm vắng bóng, giữa mùa hè vừa rá»i con Moses bá»ng lại xuất hiá»n. Nó hầu như không thay Äá»i, vẫn chẳng chá»u là m gì và suá»t ngà y ká» chuyá»n hão huyá»n vá» Núi Xôi. Nó thưá»ng Äáºu trên cà nh cây, vẫy vẫy Äôi cánh Äen và nói hà ng giá» liá»n, miá»
n là có con nà o Äó chá»u nghe.
"á» trên kia, thưa các Äá»ng chÃ", Nó vừa nói vừa lấy má» chá» lên trá»i, "phÃa trên những Äám mây mà u Äen kia là Núi Xôi, là nÆ¡i các loà i váºt khá»n khá» chúng ta sẽ ÄÆ°á»£c yên nghá» Äá»i Äá»i."
Nó còn nói rằng nó Äã từng bay tá»i Äó má»t lần rá»i, Äã từng trông thấy những cánh Äá»ng cá» ba lá xanh tá»t quanh nÄm, trông thấy những khu vưá»n má»c Äầy bánh nhân hạt lanh cÅ©ng như ÄÆ°á»ng cục. Thế mà có nhiá»u con tin. Chúng nghÄ© rằng chúng Äang bá» Äói, khá», vất vả; thế thì viá»c có má»t thế giá»i an là nh hÆ¡n á» Äâu Äó cÅ©ng là lẽ công bằng mà thôi. Nhưng Äiá»u chúng không thá» hiá»u ÄÆ°á»£c chÃnh là thái Äá» cá»§a bá»n lợn Äá»i vá»i Moses. LÅ© lợn miá»t thá» rằng Núi Xôi chá» là chuyá»n bá»a, nhưng Moses không những không bá» Äuá»i Äi mà còn ÄÆ°á»£c cấp má»t vại bia má»i ngà y.
Cuá»i cùng thì móng cá»§a Chiến SÄ© cÅ©ng khá»i, nó lao và o công viá»c hÄng hÆ¡n lúc nà o hết. Những con khác cÅ©ng phải là m không khác gì tù khá» sai. Ngoà i công viá»c thưá»ng kì cá»§a trại và khôi phục cá»i xay gió thì còn viá»c xây trưá»ng cho lÅ© lợn con nữa. Trưá»ng há»c ÄÆ°á»£c khá»i công và o tháng ba. Äôi khi tưá»ng chừng như không thá» nà o chá»u ná»i thá»i gian và cưá»ng Äá» lao Äá»ng ấy vá»i má»t cái dạ dà y lép kẹp, nhưng Chiến SÄ© không há» ngã lòng. Không có má»t dấu hiá»u gì, ká» cả trong lá»i nói cÅ©ng như viá»c là m chứng tá» sức lá»±c cá»§a nó không còn ÄÆ°á»£c như xưa nữa. Tuy thế, tưá»ng mạo cá»§a nó có thay Äá»i chút Ãt, da nó không còn ÄÆ°á»£c nhuáºn như trưá»c, hông nó trông cÅ©ng nhá» Äi. Má»i con Äá»u nói: "Có cá» non là Chiến SÄ© sẽ bình phục ngay ấy mà ", nhưng mùa xuân Äã vá», cá» non Äã lên xanh mà Chiến SÄ© chẳng há» máºp thêm chút nà o. Những khi trông nó gá»ng mình kéo Äá lên khá»i bá» dá»c, có cảm tưá»ng như sức nó Äã kiá»t, phải là má»t ý chà sắt Äá lắm má»i Äứng vững ÄÆ°á»£c như thế. Nhìn và o Äôi môi, ngưá»i tinh có thá» thấy rằng nó Äang Äá»nh nói: "Tôi sẽ cá» gắng hÆ¡n nữa", nhưng không thá» thá»t lên lá»i. Bà Máºp và Benjamin lại nhắc nó giữ gìn sức khoẻ, nhưng nó vẫn bá» ngoà i tai. Ngà y sinh nháºt lần thứ mưá»i hai Äang Äến gần. Nó chá» quan tâm Äến má»t viá»c duy nhất sau Äây: là m sao gom ÄÆ°á»£c tháºt nhiá»u Äá trưá»c khi nghá» hưu, còn sau Äó muá»n ra sao thì ra.
Má»t hôm, lúc ấy Äã khá khuya, bá»ng có tin Chiến SÄ© gặp nạn. Hoá ra là nó Äi kéo xe Äá má»t mình. Không phải là tin Äá»n nữa, sá»± tháºt là thế, mấy phút sau có hai con bá» câu bay vá».
"Chiến SÄ© bá» ngã! Nó ngã nằm nghiêng, không dáºy ÄÆ°á»£c nữa rá»i!", hai con bá» câu thông báo.
Gần má»t ná»a sá» súc váºt trong trang trại lao vá» phÃa gò Äất. Chiến Sỹ nằm Äó, giữa hai cà ng xe, cá» vươn ra, nhưng yếu quá, không thá» nhấc Äầu lên ÄÆ°á»£c. Lưng nó Äẫm má» hôi, hai mắt trông dại hẳn Äi. Má»t dòng máu nhá» Äang rá» ra khá»i miá»ng. Bà Máºp quì xuá»ng bên cạnh.
"Chiến SÄ©!", nó há»i, "Anh sao váºy?"
"Không thá» ÄÆ°á»£c nữa rá»i", Chiến Sỹ thá»u thà o nói, "Nhưng không sao. Tôi nghÄ© các bạn sẽ dá»±ng lại ÄÆ°á»£c cá»i xay gió. Có nhiá»u Äá lắm rá»i. Dù sao cÅ©ng chá» má»t tháng nữa là tôi sẽ nghá» hưu thôi. Nói tháºt, tôi mong ÄÆ°á»£c nghá» hưu lắm. Benjamin cÅ©ng già rá»i, nếu nó cÅ©ng ÄÆ°á»£c nghá» hưu cùng lúc vá»i tôi Äá» cho có bạn thì tá»t biết bao."
"Äi báo cho Chá» Äiá»m ngay", Bà Máºp nói.
Tất cả láºp tức chạy vá» khu nhà chÃnh Äá» tìm Chá» Äiá»m. Chá» có Bà Máºp và Benjamin á» lại. Benjamin yên lặng nằm xuá»ng bên cạnh Chiến SÄ© và dùng Äuôi Äuá»i ruá»i cho nó. Khoảng mưá»i lÄm phút sau thì Chá» Äiá»m tá»i, mặt lá» Äầy vẻ thương cảm và sá»t sắng. Nó nói rằng Äá»ng chà Napoleon rất buá»n khi biết tin tai nạn Äã xảy ra vá»i má»t trong những ngưá»i lao Äá»ng trung thà nh nhất cá»§a trang trại và Äang sắp xếp Äá» ÄÆ°a Chiến SÄ© Äến chữa tại bá»nh viá»n á» Willingdon. Nhưng lÅ© súc váºt lại cảm thấy có cái gì Äó không yên tâm vì từ trưá»c tá»i nay ngoà i Mollie và Tuyết Tròn ra thì chưa có con nà o Äi khá»i trang trại, vả lại chúng cÅ©ng không thÃch giao má»t Äá»ng chà bá»nh hoạn và o tay con ngưá»i. Nhưng Chá» Äiá»m dá»
dà ng thuyết phục ÄÆ°á»£c chúng rằng các bác sÄ© thú y á» Willingdon sẽ chữa cho Chiến SÄ© tá»t hÆ¡n là cứ Äá» nó nằm á» trại. Khoảng ná»a tiếng sau thì Chiến SÄ© Äứng dáºy ÄÆ°á»£c, nó lết dần vá» chuá»ng. Bà Máºp và Benjamin lấy rÆ¡m trải cho nó má»t cái á» khá dà y.
Chiến SÄ© nằm trong chuá»ng hai ngà y liá»n. LÅ© lợn tìm ÄÆ°á»£c má»t chai thuá»c mà u há»ng khá to á» trong tá»§ thuá»c Äặt tại phòng tắm và Äem ra cho nó. Bà Máºp bắt nó uá»ng hai lần má»t ngà y, ngay sau bữa Än. Buá»i tá»i Bà Máºp và o chuá»ng cá»§a Chiến SÄ© Äá» tâm sá»±, trong khi Benjamin thì Äuá»i ruá»i cho nó. Chiến SÄ© nói rằng nó chẳng có gì phải phà n nà n. Nếu lần nà y há»i phục ÄÆ°á»£c thì nó có thá» sá»ng thêm khoảng ba nÄm nữa, nó mong ÄÆ°á»£c sá»ng những ngà y thanh thản còn lại trong góc cái bãi cá» rá»ng dà nh cho những con vá» hưu. Nó sẽ dà nh trá»n thá»i gian rảnh rá»i Äá» há»c táºp, nâng cao trình Äá». Nó bảo nó sẽ dà nh toà n bá» quãng Äá»i còn lại Äá» há»c cho thuá»c hai mươi hai chữ cái.
Benjamin và Bà Máºp chá» có thá» chÄm sóc Chiến SÄ© sau giá» tan tầm, thế mà cái xe Äến bắt nó lại xuất hiá»n và o lúc gần trưa. Mấy con lợn Äang chá» huy cả bá»n gieo hạt cải á» ngoà i Äá»ng thì bá»ng thấy Benjamin phi nưá»c Äại từ trang trại tá»i, miá»ng gà o Äến lạc cả giá»ng. Äây là lần Äầu tiên chúng thấy Benjamin xúc Äá»ng như váºy, cÅ©ng là lần Äầu tiên chúng thấy nó phi nưá»c Äại.
"Mau lên! Mau lên!", Nó gà o lên, "Lại Äây mau lên! Há» mang Chiến Sỹ Äi rá»i!"
Cả bá»n láºp tức bá» viá»c và cùng chạy vá» phÃa khu nhà chÃnh, không Äợi lÅ© lợn có cho phép hay không. Quả nhiên, trong sân có má»t cái xe song mã Äóng kÃn cá»a, bên sưá»n xe có ghi hà ng chữ khá to, anh chà ng Äánh xe Äá»i má»t cái mÅ© phá»t trông rất láu cá. Chiến SÄ© không còn trong chuá»ng nữa.
LÅ© súc váºt táºp trung quanh chiếc xe.
"Äi khoẻ nhá, Chiến SÄ©!", Chúng Äá»ng thanh hô, "Tạm biá»t!"
"Ngu, ngu thế", Benjamin vừa gà o thét, vừa chạy xung quanh, chân ná»n xuá»ng Äất ầm ầm, "Ngu, không nhìn thấy chữ gì à ?"
Cả bá»n như tá»nh ngá», yên lặng nhìn nhau. Con lừa Muriel bắt Äầu Äánh vần, nhưng Benjamin Äã Äẩy nó ra và Äá»c:
"Lò má» Alfred Simmond, Willingdon. Mua bán thá»t, xương, da ngá»±a. Cung cấp cÅ©i chó. Äã hiá»u chưa? Chúng mang Chiến Sỹ Äi là m thá»t Äấy!"
Má»t tiếng thét kinh hoà ng cùng phát ra từ má»i lá»ng ngá»±c. Äúng lúc Äó, anh chà ng Äánh xe ra roi và hai con ngá»±a kéo bắt Äầu chạy nưá»c kiá»u. Cái xe từ từ Äi ra khá»i sân. Cả lÅ© cùng chạy theo sau, vừa chạy vừa khóc như mưa như gió. Bà Máºp lao lên. Cái xe cÅ©ng tÄng tá»c. Bà Máºp cá» phóng lên, nhưng sức nó không còn, là m sao theo ná»i hai con kia.
"Chiến Sĩ!", Nó gà o lên, "Chiến Sĩ! Chiến Sĩ! Chiến Sĩ!"
Không biết Chiến SÄ© có nghe thấy tiếng gá»i từ bên ngoà i hay không, nhưng cái mõm vá»i má»t vá»t mà u trắng chạy dá»c sá»ng mÅ©i cá»§a nó có lấp ló phÃa trong cái cá»a sá» nhá» á» Äằng sau xe.
"Chiến SÄ©!", Bà Máºp gà o Äến lạc giá»ng, "Chạy Äi! Chạy Äi! Chạy mau lên! Chúng giết mà y Äấy!"
Tất cả Äá»ng thanh thét lên:
"Chạy Äi, Chiến SÄ© , Chạy Äi!"
Nhưng hai con ngá»±a Äã tÄng tá»c, cái xe ngà y má»t Äi xa hÆ¡n. Không biết là Chiến SÄ© có nghe rõ Bà Máºp nói gì hay không, nhưng không còn trông thấy mõm nó bên trong cá»a sá» nữa, Äá»ng thá»i ngưá»i ta nghe thấy tiếng chân nó ná»n và o thà nh xe Äá»u và vang không khác gì tiếng trá»ng ngÅ© liên. Äấy là Chiến SÄ© Äạp và o thà nh xe Äá» tìm lá»i thoát. Trưá»c Äây thì chá» và i cái Äạp như thế cÅ©ng Äá»§ là m cho chiếc xe nà y biến thà nh cá»§i rá»i. Nhưng lạy chúa tôi! Sức nó nay còn Äâu và tiếng Äạp cứ nhá» dần, nhá» dần rá»i im hẳn. Không biết là m thế nà o, lÅ© súc váºt Äà nh quay ra cầu cứu hai con ngá»±a kéo, xin chúng Äừng chạy nữa.
"Các Äá»ng chÃ! Các Äá»ng chÃ!", Chúng lại Äá»ng thanh gà o lên, "Các Äá»ng chà có biết Äang mang ngưá»i anh em cá»§a mình Äi Äâu không?"
Nhưng hai con váºt ngu lâu, Äầu óc tÄm tá»i Äó không hiá»u, chúng chá» khẽ vá»nh tai lên và cà ng chạy nhanh thêm. Không còn thấy Chiến SÄ© thấp thoáng bên trong cái cá»a sá» nhá» nữa. Có con nghÄ© Äến viá»c chạy ra Äá» Äóng cánh cá»ng lá»n lại, nhưng quá trá»
mất rá»i, chiếc xe Äã ra Äến ÄÆ°á»ng lá»n và Äi xa dần. Từ Äấy không ai còn trông thấy Chiến SÄ© nữa.
Ba ngà y sau có thông báo rằng Chiến SÄ© Äã mất tại bá»nh viá»n á» Willingdon, mặc dù Äã ÄÆ°á»£c chÄm sóc rất táºn tình. ChÃnh Chá» Äiá»m thông báo như thế. Nó còn nói rằng nó Äã á» cạnh Chiến SÄ© trong giá» phút lâm chung.
"Tháºt vô cùng cảm Äá»ng", Chá» Äiá»m vừa nói vừa lau nưá»c mắt, "Tôi ngá»i bên Chiến SÄ© khi Äá»ng chà ấy trút hÆ¡i thá» cuá»i cùng. Trưá»c khi chết Äá»ng chà ấy Äã yếu lắm, không nói ÄÆ°á»£c nữa, nhưng Äá»ng chà ấy vẫn cá» thì thầm nói rằng Äá»ng chà ấy chá» tiếc không ÄÆ°á»£c tham dá»± lá»
khánh thà nh cá»i xay gió. "Tiến lên, các Äá»ng chà - Äá»ng chà ấy nói - Vì sá»± nghiá»p cá»§a cuá»c Khá»i NghÄ©a hãy tiến lên! Trại Súc Váºt muôn nÄm! Äá»ng chà Napoleon muôn nÄm! Äá»ng chà Napoleon bao giá» cÅ©ng Äúng!" - Äấy chÃnh là những lá»i nói cuá»i cùng cá»§a Äá»ng chà ấy."
Lúc Äó thái Äá» cá»§a Chá» Äiá»m Äá»t nhiên thay Äá»i. Nó ngá»i im má»t lúc, sau Äó nhìn quanh khắp lượt rá»i má»i tiếp tục câu chuyá»n.
Nó bảo rằng từ khi ÄÆ°a Chiến Sỹ Äi thì á» trại Äã lan truyá»n những tin Äá»n thất thiá»t. Má»t sá» con nhìn thấy chữ "Lò má»" trên thà nh xe Äã vá»i kết luáºn rằng Chiến SÄ© bá» ÄÆ°a Äi là m thá»t. Chá» Äiá»m nói rằng nó không thá» tin là các con váºt trong trại lại ngu ngá»c Äến thế. Không thá» tin, Chá» Äiá»m vừa nói vừa vẫy Äuôi và nhảy loạn xạ lên, là các con váºt trong trại lại có thá» nghÄ© vá» lãnh tụ kÃnh yêu, nghÄ© vá» Äá»ng chà Napoleon theo chiá»u hưá»ng Äó! Má»i viá»c ÄÆ¡n giản hÆ¡n rất nhiá»u. Sá» là ông bác sÄ© thú y Äã mua lại cái xe cá»§a lò má», nhưng ông ta chưa ká»p xoá tên chá»§ cÅ© Äi. Là do chá» có váºy thôi.
Nghe nói thế, cả bá»n Äá»u cảm thấy yên lòng. Còn khi Chá» Äiá»m tả rõ cảnh chÄm sóc, cÅ©ng như những thuá»c men Äắt tiá»n mà Napoleon hạ lá»nh mua Äá» chạy chữa cho Chiến SÄ© trong những ngà y cuá»i cùng vừa qua thì những nghi ngá» lâu nay ÄÆ°á»£c giải toả hẳn và ná»i buá»n mất bạn vÆ¡i Äi bá»i phần: dù sao thì Chiến SÄ© cÅ©ng ÄÆ°á»£c má» yên mả Äẹp rá»i.
ChÃnh Napoleon tham dá»± cuá»c há»p và o sáng chá»§ nháºt và Äá»c má»t bà i diá»
n vÄn tưá»ng niá»m Chiến SÄ©. Chúng ta không có Äiá»u kiá»n, nó nói, ÄÆ°a thi hà i cá»§a ngưá»i Äá»ng chà quá cá» vá» trang trại, nhưng nó Äã ra lá»nh là m má»t vòng hoa tháºt lá»n, hoa lấy ngay trong vưá»n trại vÃ ÄÆ°a Äến Willingdon Äá» Äặt lên má» Chiến SÄ©. LÅ© lợn sẽ tá» chức bá»n chÃn ngà y [1] tháºt to cho Chiến SÄ©, nó hứa như váºy. Napoleon kết thúc bà i diá»
n vÄn bằng cách nhắc lại hai khẩu hiá»u cá»§a Chiến SÄ©: "Tôi sẽ cá» gắng hÆ¡n nữa" và "Äá»ng chà Napoleon lúc nà o cÅ©ng Äúng". Napoleon còn bảo rằng tất cả các con váºt trong trang trại nên há»c táºp Chiến SÄ©, lấy khẩu hiá»u cá»§a Chiến SÄ© là m khẩu hiá»u hà nh Äá»ng cá»§a chÃnh mình.
Äúng hôm tá» chức bá»n chÃn ngà y cho Chiến Sỹ thì có má»t cái xe chá» má»t thùng gá» lá»n Äến toà nhà chÃnh. Tá»i hôm Äó từ trong toà nhà vá»ng ra tiếng hát, tiếng tranh luáºn á»n à o và và o lúc mưá»i má»t giá» thì ngưá»i ta nghe thấy tiếng cá»c thá»§y tinh vỡ loảng xoảng, rá»i tất cả chìm và o mà n Äêm yên lặng. Toà nhà chÃnh Äóng cá»a kÃn mÃt cho Äến táºn trưa hôm sau, trong khi Äó lại có tin Äá»n rằng lÅ© lợn Äã kiếm ÄÆ°á»£c tiá»n và mua hẳn má»t thùng whisky.