[Review] Bầu trời chia cắt
(Phim được chiếu 1 suất duy nhất tại Viên Goethe nhân sự kiện 60 năm điện ảnh Đức tại Việt Nam)
- Anh biết không, khi một cặp đôi chia tay nhau, họ thường chọn một ngôi sao để cùng được ngắm nhìn bất cứ lúc nào.
- Thật may mắn vì bầu trời không thể bị chia đôi.
- Không, anh nhầm rồi. Bầu trời là thứ bị chia cắt đầu tiên.
Đó là một bộ phim không thể hiểu hết nếu chỉ xem 1 lần, thêm vào đó là một nửa phụ đề tiếng Anh bị cái đầu trước mặt che mất, chỉ đủ để nhận ra rằng thuyết minh tiếng Việt chính xác ở mức dưới trung bình, mình không nghĩ mình có thể hiểu hết và cảm nhận hết cả bộ phim. Nhưng dù chỉ ít ỏi thôi, nó cũng mang lại những xúc cảm nhất định.
Nữ nhân vật chính – Rita – một thiếu nữ bình thường lớn lên trong một gia đình điển hình của nhà nước XHCN tại CHDC Đức. Và nam nhân vật chính – Manfred – một nhà khoa học say mê với công việc và có nhận thức về cả hai luồng tư tưởng giữa Đông và Tây. Như lời Manfred thì khi Rita còn đang học mẫu giáo, anh đã biết cười nhạo tấm thẻ Đảng viên của ông bố từng là thành viên Đức Quốc xã của mình. Họ ở bên nhau và điều chung nhất giữa họ chính là tình yêu. “Em là điều tốt đẹp nhất trong cuộc đời của anh, tóc nâu ạ”. Không phải những mối tình bốc lửa của những ngôi sao Hollywood thời đó, cũng không phải thứ tình yêu trẻ con hay bộc phát như hiện tại, tình yêu của họ vừa chậm rãi, vừa lãng mạn, lại bền chắc và chin muồi, như tình yêu của chúng ta ngoài đời thực vậy. Mỗi ngày, họ lại yêu nhau hơn, “niềm hạnh phúc là khi làn da và hơi thở của chúng ta là một”.
Nhưng tình yêu lại không phải là toàn bộ cuộc sống của họ. “Anh ước gì trận mưa này kéo dài mãi, ngập hết cả thành phố, chỉ còn anh và em trên một con thuyền trôi nổi ở bất cứ nơi nào”. Khi nghe anh nói vậy, cô đã thắp sáng một ngọn đèn ngoài cửa sổ. “Nếu vậy, con thuyền của chúng ta sẽ là ngọn hải đăng, để dẫn mọi người tìm thấy, chúng ta không thể chỉ còn lại một mình”. Từ thời điểm đó, cho dù không hề biết, nhưng giữa hai người họ, đã có một sợi dây ngăn cách.
Do một sai lầm, cô được cử tới một xưởng đóng tàu – một nơi chỉ dành cho cánh đàn ông – để làm việc. Ở đó, cho dù ban đầu còn ngỡ ngàng, cho dù những mâu thuẫn quyền lợi chưa từng chấm dứt, cô đã học được nhiều điều. Một người thợ cả đã già, không còn ý chí đấu tranh sau khi bị cấp dưới của mình hạ bệ từ trưởng xưởng xuống làm nhân viên. Một anh thợ trẻ đã dám đặt ngược dấu hỏi về năng suất lao động của một ngày làm việc. Những con người nhìn bề ngoài có vẻ đã phó mặc cuộc đời mình cho sự quan liêu và trì trệ của chế độ hủy hoại bản thân mình, nhưng vẫn luôn hy vọng được cống hiến và được ghi nhận. Họ chính là một góc điển hình của nền công nghiệp xã hội chủ nghĩa kiểu cũ của những năm 1960 – bị đè nén trong tư tưởng và lối sống nhưng vẫn hướng tới những giá trị tốt đẹp của con người.
Và còn một câu chuyện khác, có lẽ đã đóng vai trò quan trọng dẫn tới hành động của Rita ở phần cuối phim. Cô được cử đi học đại học và quen với một cô bạn gái. Một ngày, khi cô bạn đi du lịch trở về nhà, cha mẹ và các em của cô đã biến mất. Họ bỏ trốn sang Tây Đức, để lại một mình cô. 1 tuần sau Rita biết chuyện, 3 tuần sau, sự việc mới vỡ lở. Một cuộc họp kiểm điểm được tổ chức. Trong cuộc họp đó, họ đòi kỷ luật nghiêm khắc Rita và đuổi học cô bạn kia. Nhưng có một người đã đứng lên bênh vực họ. “Đảng phải tự hỏi lại mình vì sao cô ấy không tin vào Đảng. Đảng đã làm gì để cô ấy biết rằng sau lưng mình có Đảng? Tại sao chúng ta không kiên nhẫn và chờ đợi?”
Kiên nhẫn và chờ đợi, tự thay đổi mình trước khi thay đổi cuộc sống xung quanh. Rita đã học được điều đó thay vì sự nóng nảy, vội vã và từ bỏ, điều đã xảy ra với Manfred trong tình huống tương tự, khi công trình nghiên cứu của anh không được thừa nhận. Manfred đã tìm tới Tây Đức, chỉ để lại vỏn vẹn một lá thư: “Hãy tới tìm anh, phần còn lại của cuộc đời anh sẽ chỉ chờ đợi em”. Và Rita đã tìm anh, như cô vẫn thường nghe theo anh trong mọi việc.
Ấy là một thế giới thật mới lạ. Ở Đông Đức, cô và các đồng nghiệp phải mất bao nhiêu thời gian mới lắp đặt xong một con tàu. Nhưng ở Tây Đức, những con tàu lao trên đường ray nhanh tới chóng mặt. Ở Đông Đức, một chiếc radio để bắt sóng cũng đã hiếm có, vậy mà ở đây, họ có đầy những ti vi, biển hiệu lấp lánh, nhà hàng sang trọng, nơi người ta phục vụ riêng cho từng người khách. Ở lại đây, cô sẽ có anh, tình yêu và khao khát của cô, tất cả đều thật dễ dàng.
Nhưng cô đã trở lại. Anh ra đi chỉ để lại một bức thư – đó là sự thật quá tàn nhẫn với cô. Rita tới tìm anh, chỉ là để gặp lại anh, nhìn cuộc sống mà anh đã chọn thay vì ở bên cô. “Ở nơi ấy, cho dù được tự do, nhưng con người rất cô đơn”. Tôi bỗng chợt nghĩ lại một người bạn học của tôi từng hỏi cô giáo rằng: “Thời ấy con người khổ như thế, sao họ vẫn có thể vui vẻ được? Trong khi ngày nay chúng ta sung túc, nhưng chẳng ai thấy hài lòng cả.” Phải chăng đây chính là câu trả lời? Bởi vì dù khó khăn, nhưng họ vẫn có nhau, cần tới nhau, giúp đỡ lẫn nhau, sống một cách kiên cường để vượt qua tất cả những khó khăn ấy. So với sự dũng cảm dám đương đầu và chờ đợi sự thay đổi, thì sự chạy trốn hèn nhát trên một con đường dễ dãi hơn chắc chắn không phải điều tốt đẹp. Rita đã trở lại, nhưng cô sẽ không bao giờ hối hận.
Bạn sẽ tìm thấy nhiều nét tương đồng giữa Việt Nam và Đông Đức lúc bấy giờ, từ bối cảnh xã hội cho tới kỹ thuật quay phim. Những cảnh quay cận mặt đặc tả đôi mắt, tiết tấu lướt nhanh nhưng cô đọng khi cần, tất cả gợi cho tôi nhớ lại những bộ phim đen trắng của nền điện ảnh cách mạng Việt Nam được sản xuất cũng vào thập niên 60 khi đó. 60 phút đầu có lẽ trôi quá chậm và khó khăn, nhưng 50 phút sau, những nét đẹp của bộ phim mới bắt đầu tỏa sáng mạnh mẽ. Tôi nghĩ đây là một bộ phim xứng đáng làm đại diện cho nền điện ảnh Đức với thế giới.
